Jugoistočna Evropa nastavila je da smanjuje zavisnost od uglja tokom drugog kvartala 2026. godine, ali je normalizacija hidroloških uslova ponovo dovela prirodni gas u regionalni elektroenergetski miks. Ovaj pomak ukazuje na napredak regiona u smanjenju proizvodnje iz lignita, ali istovremeno pokazuje njegovu i dalje izraženu zavisnost od termalne fleksibilnosti kada proizvodnja iz hidroelektrana oslabi.
Ukupna proizvodnja električne energije u zemljama ugovornicama Energetske zajednice sa Zapadnog Balkana i susednim tržištima EU dostigla je 107,97 TWh u drugom kvartalu 2026. godine, što je približno na nivou istog perioda prethodne godine. Proizvodnja iz uglja i lignita smanjena je 8%, na 10,34 TWh, dok je proizvodnja iz gasnih elektrana povećana 6%, na 27,12 TWh. Proizvodnja iz obnovljivih izvora porasla je 2%, na 56,58 TWh.
Podaci potvrđuju da energetska tranzicija Jugoistočne Evrope ne prati linearan tok. Izuzetno povoljni hidrološki uslovi tokom prvog kvartala smanjili su potrebu za proizvodnjom iz uglja i gasa. Kako se dostupnost vode u drugom kvartalu vratila bliže uobičajenim nivoima, deo smanjene proizvodnje iz hidroelektrana nadoknađen je proizvodnjom iz gasnih elektrana, naročito u većim elektroenergetskim sistemima EU.
Italija je ostala najveće tržište električne energije u regionu, sa proizvodnjom od 53,17 TWh tokom kvartala, pri čemu su gas, solarna energija, hidroenergija i vetar predstavljali glavne izvore proizvodnje. Grčka je zabeležila najveći relativni rast među susednim tržištima EU, uz povećanje proizvodnje od 17%, na 12,77 TWh, pre svega zahvaljujući solarnoj energiji i energiji vetra. Proizvodnja u Bugarskoj porasla je 9%, na 9,04 TWh, dok su Rumunija i Mađarska nastavile da imaju značajnu podršku proizvodnje iz nuklearnih elektrana.
Na Zapadnom Balkanu Srbija je ostala najveći proizvođač električne energije iz uglja, iako je njena ukupna proizvodnja smanjena za 12%, na 6,54 TWh, usled pada proizvodnje iz lignita. Bosna i Hercegovina, Kosovo i Severna Makedonija takođe su zadržali strukture proizvodnje sa visokim udelom uglja, dok je Albanija nastavila da se gotovo u potpunosti oslanja na hidroenergiju.
Crna Gora je zabeležila značajan rast proizvodnje, na 0,52 TWh, uglavnom zbog rada Termoelektrane Pljevlja na lignit nakon što je bila van pogona tokom istog kvartala 2025. godine. Ovaj slučaj pokazuje kako raspoloživost jednog velikog termoenergetskog postrojenja može značajno da utiče na proizvodni miks i emisioni profil relativno malog elektroenergetskog sistema.
Trend je bio još izraženiji tokom prve polovine 2026. godine. Regionalna proizvodnja iz uglja smanjena je 13%, na 26,13 TWh, dok je proizvodnja iz obnovljivih izvora povećana 11%, na 109,10 TWh. Proizvodnja iz gasnih elektrana takođe je porasla za 3%, na 72,23 TWh, dok je ukupna regionalna proizvodnja električne energije povećana za 3%, na 237,57 TWh.
Podaci o proizvodnji iz obnovljivih izvora možda i dalje potcenjuju stvarni nivo proizvodnje na pojedinim tržištima Zapadnog Balkana. Krovne solarne elektrane, male hidroelektrane i druga postrojenja priključena na distributivnu mrežu nisu u potpunosti obuhvaćena dostupnom statistikom, pri čemu je proizvodnja iz solarnih elektrana u Severnoj Makedoniji među segmentima za koje su prijavljeni podaci posebno nepotpuni.
Za CBAM, promena proizvodnog miksa ima direktne komercijalne posledice. Elektroenergetski sistemi sa visokim udelom uglja ostaju izloženi visokim nacionalnim podrazumevanim emisionim faktorima, dok Albanija, čiji se sistem pretežno zasniva na hidroenergiji, ima korist od nultog emisionog faktora. Brzina kojom Srbija, Crna Gora, Bosna i Hercegovina, Kosovo i Severna Makedonija budu smanjivali proizvodnju iz lignita zato će uticati i na domaću ekonomiku proizvodnje električne energije i na njihovu sposobnost da pristupe vrednijim tržištima električne energije u EU.
Drugi kvartal 2026. godine pokazao je stvaran napredak u smanjenju proizvodnje iz uglja, ali je istovremeno ukazao na i dalje prisutnu zavisnost regiona od gasa i druge termalne fleksibilnosti kada proizvodnja iz hidroelektrana opadne. Da bi smanjenje proizvodnje iz uglja postalo strukturno, a ne zavisno od povoljnih vremenskih uslova, rast obnovljivih izvora moraće da bude praćen većim kapacitetima za skladištenje energije, snažnijim resursima za balansiranje i dodatnim ulaganjima u elektroenergetsku mrežu.
Širi trend je stoga pozitivan, ali neujednačen. Jugoistočna Evropa se kreće ka proizvodnom miksu sa nižim ugljeničnim intenzitetom, ali će naredna faza tranzicije sve više zavisiti od sposobnosti elektroenergetskih sistema da upravljaju promenljivošću proizvodnje, sezonskim hidrološkim uslovima i potrebama za prekograničnim balansiranjem, bez povratka na ugalj svaki put kada proizvodnja iz obnovljivih izvora opadne.
